Üniter Patent Sistemi (Unitary Patent)
Üniter patent (Unitary Patent — UP), Avrupa patentinin tescil sonrasında katılımcı AB üye devletlerinin tamamında tek ve bölünmez bir koruma sağlamasına olanak tanıyan bir sistemdir. Bu sistem, 1 Haziran 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Klasik Avrupa patentinde, patent sahibi patentini her ülkede ayrı ayrı geçerli kılmak (validasyon) ve her ülkenin ulusal gerekliliklerini (çeviri, ücret vb.) yerine getirmek zorundayken; üniter patent ile tek bir talep üzerine tüm katılımcı ülkelerde eş etkili (uniform effect) koruma sağlanır. Üniter patent, katılımcı ülkelerin topraklarında yalnızca bir bütün olarak sınırlandırılabilir, devredilebilir, iptal edilebilir veya hükümsüz kılınabilir.
Üniter etki talebi, patent verildikten sonra bir ay içinde EPO’ya yapılmalıdır.
Hukuki Dayanak
Üniter patent sistemi aşağıdaki hukuki düzenlemelere dayanmaktadır:
- AB Tüzüğü 1257/2012 — Üniter patent korumasının oluşturulması
- AB Tüzüğü 1260/2012 — Üniter patent için geçerli çeviri düzenlemeleri
- Birleşik Patent Mahkemesi Anlaşması (Agreement on a Unified Patent Court — UPCA)
Klasik Avrupa Patenti ile Karşılaştırma
| Özellik | Klasik Avrupa Patenti | Üniter Patent |
|---|---|---|
| Koruma kapsamı | Seçilen her ülkede ayrı ulusal patent | Tüm katılımcı ülkelerde tek patent |
| Validasyon | Her ülkede ayrı ayrı gerekli | Tek talep ile tüm ülkelerde geçerli |
| Çeviri gereklilikleri | Her ülkenin ulusal gerekliliklerine tabi | Geçiş döneminde bir tam çeviri; sonrasında çeviri gerekmez |
| Yıllık ücretler | Her ülkeye ayrı ayrı ödenir | EPO’ya tek ödeme (en yüksek 4 ülke toplam ücretine eşdeğer) |
| Yargı yetkisi | Ulusal mahkemeler | Birleşik Patent Mahkemesi (UPC) |
| Devir / Lisans | Ülke bazında ayrı ayrı mümkün | Tüm katılımcı ülkeler için yalnızca bütün olarak |
Çeviri Gereklilikleri
Geçiş döneminde, üniter etki talebiyle birlikte patentin bir tam çevirisi sunulmalıdır:
- Patent İngilizce verilmişse → herhangi bir AB üye devleti resmi dilinde bir çeviri
- Patent Almanca veya Fransızca verilmişse → İngilizce bir çeviri
Geçiş döneminin sona ermesiyle birlikte yüksek kaliteli makine çevirisi sisteminin devreye alınması planlanmaktadır ve bu durumda çeviri zorunluluğu kaldırılacaktır.
Yıllık Ücretler
Üniter patent için tek bir yıllık ücret EPO’ya ödenir. Bu ücret, klasik Avrupa patentinin en çok validasyon yapılan dört ülkesinin (Almanya, Fransa, Hollanda, Birleşik Krallık) toplam ulusal yıllık ücretlerine eşdeğer olarak belirlenmiştir. 18 ülke kapsamı göz önüne alındığında, üniter patent yıllık ücretleri her ülkeye ayrı ayrı ödeme yapılmasına kıyasla önemli maliyet tasarrufu sağlamaktadır.
Üniter Patentin Kapsamı
Üniter patent, üniter etkinin tescil edildiği tarihte UPCA’nın yürürlükte olduğu katılımcı üye devletlerin topraklarını kapsar. Bu kapsam patentin tüm ömrü boyunca sabit kalır — sonradan sisteme katılan yeni ülkeler, daha önce tescil edilen üniter patentlerin kapsamını genişletmez.
- 1. nesil üniter patentler (1 Haziran 2023 – 31 Ağustos 2024): 17 ülke kapsamı
- 2. nesil üniter patentler (1 Eylül 2024 sonrası): 18 ülke kapsamı (Romanya dahil)
Birleşik Patent Mahkemesi (Unified Patent Court — UPC)
Üniter patent sistemiyle birlikte kurulan Birleşik Patent Mahkemesi (Unified Patent Court — UPC), katılımcı üye devletlerde hem üniter patentler hem de klasik Avrupa patentleri ile ilgili uyuşmazlıklar için ortak yargı yetkisine sahip uluslararası bir mahkemedir.
UPC Yapısı
Birinci Derece Mahkemesi üç tür bölümden oluşmaktadır:
Merkez Bölüm (Central Division)
| Bölüm | Konu Alanı | IPC Sınıfları |
|---|---|---|
| 🇫🇷 Paris | Fizik, elektronik, bilişim, kağıt, tekstil | B, D, E, G, H |
| 🇩🇪 Münih | Makine mühendisliği | F |
| 🇮🇹 Milano | Kimya, yaşam bilimleri, eczacılık | A, C |
Yerel Bölümler (Local Divisions)
| Bölüm | Ülke |
|---|---|
| 🇦🇹 Viyana | Avusturya |
| 🇧🇪 Brüksel | Belçika |
| 🇩🇰 Kopenhag | Danimarka |
| 🇫🇮 Helsinki | Finlandiya |
| 🇫🇷 Paris | Fransa |
| 🇩🇪 Düsseldorf, Hamburg, Mannheim, Münih | Almanya (4 yerel bölüm) |
| 🇭🇺 Budapeşte | Macaristan |
| 🇮🇹 Milano | İtalya |
| 🇳🇱 Lahey | Hollanda |
| 🇵🇹 Lizbon | Portekiz |
| 🇸🇮 Ljubljana | Slovenya |
Bölgesel Bölüm (Regional Division)
| Bölüm | Katılımcı Ülkeler |
|---|---|
| 🇸🇪 Stockholm (Nordik-Baltık) | İsveç, Litvanya, Letonya, Estonya |
Temyiz Mahkemesi (Court of Appeal): 🇱🇺 Lüksemburg
Hakim Yapısı
| Bölüm Türü | Hakim Yapısı |
|---|---|
| Yerel / Bölgesel | 3 hukuk hakimi (isteğe bağlı 1 teknik hakim) |
| Merkez | 2 hukuk hakimi + 1 teknik hakim |
| Temyiz | 3 hukuk hakimi + 2 teknik hakim |
UPC Yargı Yetkisi
UPC, aşağıdaki konularda münhasır yargı yetkisine sahiptir:
- Üniter patentlerin ve klasik Avrupa patentlerinin ihlali davaları
- Geçersizlik davaları ve karşı davalar
- Geçici ve ihtiyati tedbirler
- Tazminat talepleri
Çıkma Hakkı (Opt-out) ve Geçiş Dönemi
Geçiş döneminde (1 Haziran 2023 – 1 Haziran 2030, 14 yıla kadar uzatılabilir), klasik Avrupa patenti sahipleri patentlerini UPC yargı yetkisinden çıkarma (opt-out) hakkına sahiptir. Önemli kurallar:
- Opt-out, her Avrupa patenti için ayrı ayrı yapılmalıdır
- Ülke bazında seçim yapılamaz — tüm UPC katılımcı ülkeleri kapsar
- Opt-out geri çekilmesi (opt-in) yalnızca bir kez yapılabilir
- UPC’de dava açılmışsa opt-out yapılamaz
- Üniter patentler için opt-out mümkün değildir
Katılımcı Ülkeler — 18 Ülke
Üniter patent sistemine yalnızca UPCA’yı onaylayan AB üye devletleri katılabilir. AB üyesi olmayan EPC üye devletleri (örn. İsviçre, Norveç, Birleşik Krallık, Türkiye) bu sisteme dahil olamazlar.
Sistem şu anda AB GSYİH’sının yaklaşık %80’ini kapsamaktadır.
| # | Ülke | UPCA Yürürlük Tarihi | UPC Yerel Bölümü |
|---|---|---|---|
| 1 | 🇩🇪 Almanya | 01.06.2023 | Düsseldorf, Hamburg, Mannheim, Münih |
| 2 | 🇦🇹 Avusturya | 01.06.2023 | Viyana |
| 3 | 🇧🇪 Belçika | 01.06.2023 | Brüksel |
| 4 | 🇧🇬 Bulgaristan | 01.06.2023 | — |
| 5 | 🇩🇰 Danimarka | 01.06.2023 | Kopenhag |
| 6 | 🇪🇪 Estonya | 01.06.2023 | Nordik-Baltık (Stockholm) |
| 7 | 🇫🇮 Finlandiya | 01.06.2023 | Helsinki |
| 8 | 🇫🇷 Fransa | 01.06.2023 | Paris |
| 9 | 🇳🇱 Hollanda | 01.06.2023 | Lahey |
| 10 | 🇸🇪 İsveç | 01.06.2023 | Nordik-Baltık (Stockholm) |
| 11 | 🇮🇹 İtalya | 01.06.2023 | Milano |
| 12 | 🇱🇻 Letonya | 01.06.2023 | Nordik-Baltık (Stockholm) |
| 13 | 🇱🇹 Litvanya | 01.06.2023 | Nordik-Baltık (Stockholm) |
| 14 | 🇱🇺 Lüksemburg | 01.06.2023 | — |
| 15 | 🇲🇹 Malta | 01.06.2023 | — |
| 16 | 🇵🇹 Portekiz | 01.06.2023 | Lizbon |
| 17 | 🇸🇮 Slovenya | 01.06.2023 | Ljubljana |
| 18 | 🇷🇴 Romanya | 01.09.2024 | — |
Henüz Katılmamış AB Üye Devletleri
UPCA’yı İmzalamış, Henüz Onaylamamış Ülkeler (6)
| Ülke | Durum |
|---|---|
| 🇨🇾 Kıbrıs | Onay süreci devam ediyor |
| 🇨🇿 Çekya | Onay konusunda tereddütler mevcut |
| 🇬🇷 Yunanistan | Onay süreci devam ediyor |
| 🇭🇺 Macaristan | Onay konusunda tereddütler mevcut; UPC yerel bölümü (Budapeşte) oluşturulmuş durumda |
| 🇮🇪 İrlanda | Onay için ulusal referandum gerekli |
| 🇸🇰 Slovakya | Onay süreci devam ediyor |
UPCA’ya Katılmamış Ülkeler (3)
| Ülke | Durum |
|---|---|
| 🇪🇸 İspanya | Sisteme katılmamış |
| 🇭🇷 Hırvatistan | Sisteme katılmamış |
| 🇵🇱 Polonya | Sisteme katılmamış |
Not: Yeni ülkelerin sisteme katılmasıyla birlikte üniter patent kapsamı genişleyecektir. Nihai hedef, tüm AB üye devletlerinin (şu anda 27) sisteme dahil olmasıdır.
İlgili liste: Avrupa Patent Sistemi (EPC) Üye Ülkeler
Kaynaklar: EPO — Üniter Patent · Birleşik Patent Mahkemesi · EPO — Üye Devletler · Unitary Patent Info
Son güncelleme: Mart 2026