Afrika Bölgesel Fikri Mülkiyet Örgütü (ARIPO) Üye Ülkeler Listesi

ARIPO ve Lusaka Anlaşması

Afrika Bölgesel Fikri Mülkiyet Örgütü (African Regional Intellectual Property Organization — ARIPO), 9 Aralık 1976 tarihinde imzalanan Lusaka Anlaşması (Lusaka Agreement) ile kurulmuş ve 1978 yılında faaliyete geçmiştir.

ARIPO, Afrika ülkeleri arasında fikri mülkiyet alanında iş birliğini geliştirmek, sistemleri uyumlaştırmak ve başvuru süreçlerini kolaylaştırmak amacıyla oluşturulmuş hükümetler arası bir uluslararası örgüttür.

ARIPO sistemi, tek bir birleşik sistem yerine, farklı fikri mülkiyet haklarını düzenleyen birden fazla protokol üzerine kuruludur.

Günümüzde ARIPO’nun 22 üye devleti bulunmaktadır.

ARIPO Sisteminin Yapısı

ARIPO sistemi:

• Tek bir merkezi sistem değil
• Protokol bazlı (modüler) yapı
• Üye devletler her protokole ayrı ayrı taraf olabilir
• Hakların geçerliliği büyük ölçüde ulusal hukuklara bağlıdır

A. ARIPO Üye Devletleri — 22 Ülke

B. ARIPO Protokolleri ve Kapsamları

ARIPO, farklı fikri mülkiyet haklarını düzenleyen birden fazla protokolü yönetir:

1. Harare Protokolü (Patentler ve Tasarımlar)

• Harare Protokolü
• Patentler, faydalı modeller ve endüstriyel tasarımlar
• ARIPO’nun en yaygın kullanılan sistemidir
• Yaklaşık 20 üye devlet bu protokole taraftır

2. Banjul Protokolü (Markalar)

• Banjul Protokolü
• Bölgesel marka başvurularını düzenler
• Yaklaşık 13 ülke bu sisteme dahildir
• Bazı ülkelerde doğrudan uygulanabilirlik sınırlıdır

Sistem Özellikleri

• Marka başvuruları için 6 aylık Paris Sözleşmesi rüçhan süresi uygulanır
• Başvuru sahibi koruma talep ettiği ülkeleri seçebilir
• Bazı üye devletler ulusal mevzuat gerekçesiyle korumayı reddedebilir

Not 1: Gana, Malavi ve Sierra Leone gibi bazı ülkelerde Banjul Protokolü hükümlerinin iç hukuka tam olarak aktarılmamış olması (“domestication” eksikliği) nedeniyle, ARIPO üzerinden tescil edilen markaların yerel mahkemelerde uygulanabilirliği konusunda hukuki belirsizlikler ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle özellikle marka uyuşmazlıkları bakımından yerel hukuk analizi yapılması önemlidir.

Not 2: ARIPO, Madrid Protokolü kapsamında “örgüt” olarak değil, üye devletler bazında işlem gören bir sistemdir. Bu nedenle uluslararası marka başvurularında OAPI’de olduğu gibi tek bir “ARIPO designation” bulunmaz; ilgili ARIPO üyesi devletlerin ayrı ayrı seçilmesi gerekir.

3. Arusha Protokolü (Bitki Çeşitleri)

• Arusha Protocol
• Yeni bitki çeşitlerinin korunması
• Daha yeni ve sınırlı katılım

4. Swakopmund Protokolü (Geleneksel Bilgi)

• Swakopmund Protokolü
• Geleneksel bilgi ve folklorun korunması
• 2010 yılında kabul edilmiştir

5. Kampala Protokolü (Telif Hakları)

• Kampala Protocol
• Telif haklarının gönüllü kaydı
• Yeni ve gelişmekte olan bir sistem

C. Sistemlerin İşleyişi (Genel)

ARIPO sistemlerinde ortak yapı:

• Tek başvuru ile çoklu ülke seçimi
• ARIPO Ofisi tarafından merkezi işlem
• Ancak hakların geçerliliği:
  • Ulusal hukuklara bağlıdır
  • Bazı durumlarda ülkeler itiraz (opt-out) edebilir

Bu nedenle ARIPO:

• Tam anlamıyla üniter sistem değildir
• Avrupa sistemine göre daha dağıtık ve esnek bir yapıdadır

D. Validasyon veya Uzatma Sistemi

ARIPO kapsamında:

• EPC’deki gibi ayrı bir validasyon sistemi yoktur
• EAPO’daki gibi tek ve üniter patent sistemi de yoktur

Koruma:

• Sadece ilgili protokole taraf
• Ve başvuru sırasında seçilen ülkelerle sınırlıdır

E. Sistem Hakkında Notlar

• ARIPO, Afrika’daki iki büyük bölgesel fikri mülkiyet sisteminden biridir (diğeri OAPI’dir)
• Sistem özellikle Doğu ve Güney Afrika bölgesinde etkilidir
• Üye devletlerin çoğu İngilizce konuşan ülkelerdir
• Her hak türü için ayrı strateji gerektirir (patent ≠ marka ≠ bitki çeşitleri)
• OAPI’den farklı olarak ARIPO’da çoğu hak bakımından ülke seçimi yapılabilmektedir
• ARIPO sistemi büyük ölçüde ulusal hukuklarla birlikte çalışır ve tam anlamıyla merkezi/üniter bir sistem değildir
• Tanzanya ARIPO üyesi olmakla birlikte, sınai mülkiyet sistemi anakara Tanzanya ve Zanzibar arasında kısmen ayrışmaktadır. ARIPO tescilleri genel olarak anakara Tanzanya bakımından etki doğururken, Zanzibar için bazı durumlarda ayrı ulusal işlemler gerekebilmektedir.

Not: Özellikle marka ve patent işlemlerinde Zanzibar bakımından ayrıca yerel koruma gerekip gerekmediği somut olay bazında değerlendirilmelidir.

Kaynaklar:

• https://www.aripo.org/member-states
• https://inspire.wipo.int/system/files/juri/ARIPO.pdf
• https://en.wikipedia.org/wiki/African_Regional_Intellectual_Property_Organization

Son güncelleme: Mayıs 2026