Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO), Technology SPARK Report – Patent Trends Update in GenAI başlıklı yeni raporunu yayımladı. Rapor, 2025 yılı sonuna kadar yayımlanan patent verilerini analiz ederek üretken yapay zekâ (Generative AI – GenAI) alanındaki küresel patent eğilimlerine ilişkin güncel bir görünüm sunuyor.

Rapora göre, üretken yapay zekâ alanındaki patent faaliyetleri son iki yılda benzeri görülmemiş bir hız kazanırken, büyük dil modelleri (Large Language Models – LLMs) patent başvurularının temel itici gücü haline geldi.

Patent Başvurularında Tarihi Artış

WIPO’nun analizine göre, 2024 ve 2025 yıllarında 56.000’in üzerinde yeni GenAI patent ailesi yayımlandı. Bu rakam, 2014-2023 döneminde yayımlanan toplam patent ailelerini dahi geride bıraktı.

Yıllık bazda değerlendirildiğinde ise;

  • 2023 yılında yaklaşık 14.000 patent ailesi yayımlanırken,
  • 2025 yılında bu sayı 37.000’in üzerine çıktı.

Bunun sonucunda üretken yapay zekâ patentleri, tüm yapay zekâ patent ailelerinin %8,7’sini oluşturur hale geldi. Bu oran 2023 yılında %6,1 seviyesindeydi.

Rapor, bu olağanüstü büyümenin özellikle ChatGPT’nin piyasaya sunulmasının ardından hızlanan araştırma-geliştirme faaliyetlerinin patent sistemine yansıması olduğunu ortaya koyuyor.

Büyük Dil Modelleri (LLM) Patent Yarışının Yeni Lideri

Raporda öne çıkan en önemli teknolojik değişimlerden biri de patent başvurularının odak noktasındaki dönüşüm oldu.

Uzun yıllar boyunca üretken yapay zekâ patentlerinde baskın teknoloji olan Generative Adversarial Networks (GANs), yerini artık Large Language Models (LLMs) teknolojilerine bırakmış durumda.

2025 yılı itibarıyla;

  • LLM tabanlı patent aileleri yaklaşık 14.100,
  • GAN tabanlı patent aileleri ise yaklaşık 5.200 seviyesinde gerçekleşti.

Bunun yanında görüntü ve video üretiminde kullanılan Diffusion Models teknolojilerinde de önemli bir büyüme kaydedildi.

Çin Liderliğini Koruyor, Küresel Rekabet Güçleniyor

WIPO verilerine göre Çin, üretken yapay zekâ patentlerinde açık ara liderliğini sürdürmeye devam ediyor.

Ancak rapor, son iki yılda özellikle aşağıdaki ülkelerde çok güçlü büyüme yaşandığını gösteriyor:

  • Amerika Birleşik Devletleri
  • Japonya
  • Almanya
  • Kanada
  • İsviçre

Özellikle Japonya’nın patent faaliyetlerindeki dikkat çekici yükselişinin arkasında SoftBank’ın yoğun patent başvuruları bulunuyor.

Bu gelişmeler, üretken yapay zekâ alanındaki küresel rekabetin giderek daha fazla ülkeye yayıldığını gösteriyor.

Patent Sahipleri Sıralamasında Dikkat Çeken Değişiklikler

Rapora göre dünyanın en büyük üretken yapay zekâ patent sahibi artık SoftBank oldu.

SoftBank’ı;

  • Tencent
  • Ping An
  • Baidu
  • Alphabet (Google)
  • Microsoft
  • IBM
  • Nvidia

gibi teknoloji şirketleri takip ediyor.

Özellikle Nvidia’nın son yıllarda yalnızca donanım üreticisi değil, aynı zamanda yapay zekâ yazılımları ve model mimarileri geliştiren önemli bir patent sahibi haline geldiği görülüyor.

Yeni Patent Eğilimleri

Rapor, önümüzdeki yıllarda patent faaliyetlerinin özellikle aşağıdaki teknolojilere odaklanacağını öngörüyor:

  • Büyük Dil Modelleri (LLMs)
  • Çok modlu (Multimodal) yapay zekâ sistemleri
  • Muhakeme (Reasoning) modelleri
  • Otonom yapay zekâ ajanları (Agentic AI)
  • Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme
  • Sağlık ve biyoteknoloji uygulamaları
  • Endüstriyel otomasyon
  • Enerji sistemleri

Bu eğilimler, üretken yapay zekânın yalnızca yazılım sektöründe değil; sağlık, üretim, enerji ve finans gibi birçok farklı sektörde de hızla yaygınlaştığını ortaya koyuyor.

Patent Başvurusu Yapacak Şirketler Açısından Önemi

Patent sayılarındaki hızlı artış, üretken yapay zekâ alanında faaliyet gösteren şirketler için fikri mülkiyet stratejisinin her zamankinden daha kritik hale geldiğini gösteriyor.

Özellikle;

  • yeni geliştirilen yapay zekâ teknolojilerinin erken aşamada korunması,
  • uluslararası patent stratejilerinin doğru planlanması,
  • rakip patent portföylerinin düzenli olarak takip edilmesi,
  • serbest kullanım (Freedom to Operate – FTO) analizlerinin yapılması

şirketlerin rekabet avantajı elde edebilmesi açısından büyük önem taşıyor.

WIPO’nun 2026 GenAI Patent Trendleri Raporu, üretken yapay zekâ alanındaki patent yarışının artık yeni bir evreye geçtiğini açıkça ortaya koyuyor. Patent başvurularındaki olağanüstü artış, yapay zekâ teknolojilerinin yalnızca akademik araştırma konusu olmaktan çıkarak ticari rekabetin merkezine yerleştiğini gösteriyor.

Önümüzdeki yıllarda özellikle büyük dil modelleri, çok modlu yapay zekâ sistemleri, otonom yapay zekâ ajanları ve sektörel yapay zekâ çözümleri alanlarında patent rekabetinin daha da yoğunlaşması beklenmektedir. Bu nedenle, yapay zekâ tabanlı ürün ve teknolojiler geliştiren şirketlerin patent stratejilerini erken aşamada oluşturması ve uluslararası koruma planlarını dikkatle değerlendirmesi büyük önem taşımaktadır.