Avrupa Birliği, bitki ıslahında kullanılan Yeni Genomik Teknikler (New Genomic Techniques – NGT) bakımından uzun süredir beklenen düzenlemeyi (regulation) Avrupa Parlamentosu’nun 17 Haziran 2026 tarihli oylamasıyla kabul etti.

Yeni düzenleme, özellikle iklim değişikliğine dayanıklı, hastalıklara karşı daha dirençli ve daha yüksek verim sağlayan bitki çeşitlerinin geliştirilmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor. Aynı zamanda Avrupa Birliği’nin yaklaşık yirmi beş yıldır yürürlükte bulunan GDO mevzuatını, modern genom düzenleme teknolojilerine uyarlayan ilk kapsamlı reform niteliğini taşıyor.

Yeni Genomik Teknikler (NGT) Nedir?

Yeni Genomik Teknikler, DNA üzerinde hedefe yönelik değişiklikler yapılmasına olanak sağlayan modern bitki ıslah yöntemlerini ifade etmektedir. Özellikle hedefli mutagenez ve cisgenez gibi teknikler sayesinde, klasik genetik mühendisliğinden farklı olarak bitkinin kendi genetik materyali üzerinde oldukça hassas değişiklikler gerçekleştirilebiliyor.

Avrupa Komisyonu, bu tekniklerle elde edilen bazı bitkilerde meydana gelen genetik değişikliklerin, doğal mutasyonlar veya klasik ıslah yöntemleri sonucunda da ortaya çıkabilecek nitelikte olduğunu kabul ediyor.

İki Kademeli Düzenleme Sistemi

Yeni düzenleme, NGT bitkilerini iki ayrı kategoriye ayrılıyor.

NGT-1 Bitkileri

NGT-1 kategorisindeki bitkiler, belirli kriterleri karşılamaları ve doğrulama prosedüründen geçmeleri halinde geleneksel yöntemlerle geliştirilmiş bitkilerle eşdeğer kabul ediliyor.

Bu kapsamda:

  • klasik GDO izin prosedürüne tabi olmayacak,
  • ürün bazında GDO etiketlemesi gerekmeyecek,
  • pazara erişim süreci önemli ölçüde kolaylaşacak.

Bu yaklaşımın, Avrupa’daki bitki ıslah çalışmalarının hızlanmasına ve araştırma yatırımlarının artmasına katkı sağlaması bekleniyor.

NGT-2 Bitkileri

Daha kapsamlı genetik değişiklikler içeren NGT-2 bitkileri ise mevcut GDO mevzuatına tabi olmaya devam edecek.

Bu ürünler bakımından;

  • risk değerlendirmesi,
  • izin prosedürü,
  • izlenebilirlik,
  • GDO etiketleme yükümlülükleri

aynen uygulanacak.

Patentler ve Fikri Mülkiyet Açısından Sonuçlar

Düzenleme sürecinde en fazla tartışılan konulardan biri, NGT bitkilerinin patentlenebilirliği oldu.

Nihai metinde patent yasağına ilişkin öneriler kabul edilmedi. Bunun yerine, patent sisteminin korunması tercih edilirken şeffaflığı artıran bazı mekanizmalar getirildi.

Özellikle NGT-1 doğrulama başvurularında başvuru sahiplerinin, bildikleri ölçüde ilgili patentleri ve yayımlanmış patent başvurularını açıklamaları gerekecek. Ayrıca bu bilgiler kamuya açık veri tabanlarında yayımlanacak.

Avrupa Komisyonu ayrıca patentlerin;

  • inovasyon,
  • bitki genetik kaynaklarına erişim,
  • bitki ıslah sektöründeki rekabet

üzerindeki etkilerini izlemek amacıyla düzenli değerlendirme mekanizmaları oluşturacak.

Düzenleme Ne Zaman Uygulanacak?

Yeni düzenleme, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasından 20 gün sonra yürürlüğe girecek ve iki yıl sonra uygulanmaya başlanacak.

Bu süre içerisinde uygulama esaslarının hazırlanması ve ilgili idari mekanizmaların oluşturulması öngörülüyor.

Sonuç

Avrupa Birliği’nin Yeni Genomik Teknikler Düzenlemesi, modern bitki ıslahı alanında son yılların en önemli mevzuat değişikliklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Düzenleme, belirli genom düzenleme teknikleriyle geliştirilen bitkiler için daha öngörülebilir ve orantılı bir izin sistemi oluştururken, patentler ve bitki ıslahına ilişkin şeffaflık hükümleriyle de fikri mülkiyet alanında yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

Önümüzdeki yıllarda bu düzenlemenin yalnızca Avrupa Birliği’nde değil, uluslararası bitki ıslahı ve tarım biyoteknolojisi politikaları üzerinde de önemli etkiler yaratması bekleniyor.