Avrupa Birliği Genel Mahkemesi, 9 Temmuz 2025 tarihli T-1171/23 sayılı kararıyla, Rubik Küp şeklindeki üç boyutlu bir AB markasının hükümsüzlüğünü onayladı. Karar, teknik sonucu zorunlu kılan şekillerin marka olarak korunamayacağını bir kez daha net şekilde ortaya koyması bakımında önemli.

Uyuşmazlığın Arka Planı

Uyuşmazlık, Spin Master Toys UK Ltd adına tescilli üç boyutlu bir markadan kaynaklanıyor. Söz konusu işaret, her yüzeyi 3x3 karelerden oluşan ve farklı renklerle ayrılmış bir küp formunu içeriyor.

Rubik Küp’ün mucidinin halefi olan Verdes Innovations SA , bu markanın teknik bir çözümü yansıttığını ileri sürerek hükümsüzlük talep etti. EUIPO bu talebi kabul etti, karar temyiz edildi ve nihayetinde Genel Mahkeme de bu sonucu onayladı.

Hukuki Çerçeve

Karar, AB marka hukukunda önemli bir sınırı düzenleyen kurala dayanıyor:

  • Bir işaret yalnızca teknik bir sonucu elde etmek için gerekli olan şekilden oluşuyorsa marka olarak tescil edilemez
  • Bununla teknik çözümler üzerinde marka yoluyla süresiz tekel kurulmaması amaçlanıyor

Bu yaklaşım, marka hukukunun temel rolünü yani ticari kaynağı gösterme işlevini korumayı hedefliyor.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Mahkeme, işaretin üç temel unsurdan oluştuğunu tespit ediyor:

  • Küp formu
  • Her yüzeyde bulunan 3x3’lük ızgara yapısı
  • Yüzeylerdeki renk farklılıkları

Mahkemeye göre bu unsurların tamamı teknik işleve hizmet ediyor. Özellikle:

  • Izgara yapısı, küpün mekanik olarak dönebilmesini sağlıyor
  • Küp formu, yapbozun çalışması için gerekli
  • Renkler, parçaların ayırt edilmesini ve çözümün mümkün olmasını sağlıyor

Bu nedenle işaretin tüm esaslı unsurlarının teknik nitelikte olduğu sonucuna varıyor.

Renk Unsuruna İlişkin Tespit

Başvuru sahibi, renklerin estetik ve keyfi bir tercih olduğunu savundur. Ancak Mahkeme bu argümanı kabul etmedi.

Karara göre:

  • Renkler bu olayda teknik işlevin bir parçası
  • Temel işlevleri, parçaları birbirinden ayırt etmek
  • Bu yüzden teknik sonucu elde etmek için gerekli

Mahkeme ayrıca, farklı renk veya tasarım seçeneklerinin bulunmasının sonucu değiştirmediğini açıkça belirtti.

Alternatif Tasarımlar ve Teknik Fonksiyon

Kararın dikkat çeken noktalarından biri de alternatif tasarımlar meselesi:

  • Aynı teknik sonuca ulaşan farklı tasarımlar bulunabilir
  • Ancak bu durum, ilgili şeklin teknik niteliğini ortadan kaldırmaz

Yani “başka türlü de yapılabilirdi” argümanı burada işe yaramadı.

Sonuç ve Önemi

Genel Mahkeme, markanın tüm esaslı unsurlarının teknik sonucu elde etmek için gerekli olduğuna karar verdi ve hükümsüzlüğü onayladı:

Karar şu mesajları net şekilde verdi:

  • Teknik özellikler marka ile korunamaz
  • Şekil ve renk teknik işleve hizmet ediyorsa tescil dışı kalır
  • Marka hukuku teknolojiyi değil, ticari kaynağı korur

Türkiye Açısından Değerlendirme

Bu karar AB hukukuna ait olsa da aynı yaklaşım Türkiye’de de geçerli. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında teknik sonucu zorunlu kılan şekiller tescil edilemiyor.

Bu nedenle karar, Türkiye’de yapılacak üç boyutlu marka başvuruları için de önemli bir referans niteliği taşıyor.

Genel Değerlendirme

Rubik Küp kararı, marka hukukunun sınırlarını çok net çizmesi bakımında önem arz ediyor. Ürün şekillerini korumak isteyen şirketlerin doğru fikri mülkiyet stratejisini seçmesi gerekiyor.

Bir ürünün nasıl çalıştığını korumak istiyorsanız doğru araçlar:

  • Teknik çözümler → patent
  • Görünüm → tasarım
  • Ayırt edici işaret → marka