Genetik

Avrupa Patent Ofisinden CRISPR patenti ile ilgili beklenmedik rüçhan hakkı kararı

Avrupa Patenti

Avrupa Patent Ofisi (EPO) dünyadaki bir çok bilim adamının dahil olduğu CRISPR (clustered regularly interspaced short palindromic repeats) araştırması kapsamındaki CRISPR-Cas9 olarak adlandırılan patentlerden birisini rüçhan hakkı talebindeki eksiklik nedeniyle reddetti.

CRISPR teknolojisinin yaşayan bir hücrenin genomunu hassas bir şekilde düzenleme, yaşam bilimi araştırmalarını hızlandırma, biyoteknolojiyi geliştirme ve insan hastalıklarını teşhis etme ve tedavi etme konusunda büyük bir potansiyele sahip olduğu ifade ediliyor. Bu önemli teknolojinin sonucu olan buluşlar için yapılan toplam 21 patent başvurusundan 9'unun Avrupa’da korunması EPO Temyiz Kurulunun son dönemde verdiği kararla tehlikeye düştü.

Temyiz Süreci

Ocak 2018’de EP2771468 numaralı patent (CRISPR-Cas9), en erken tarihli rüçhan başvurusuna uygun şekilde hak elde edemediği gerekçesiyle, üçüncü taraf itirazı üzerine EPO İtiraz Bölümünce reddedildi.

Rockefeller Üniversitesi'ndeki buluş sahiplerinden birisi rüçhan (önceki) başvurularında başvuru sahibi olarak gösterilmiş olmakla beraber, sonraki başvurularda başvuru sahibi olarak gösterilmemiş ve rüçhan hakları da ortak başvuru sahipleri Broad Institute, MIT ve Harvard’a devir edilmemişti.

Patent verilmesine yapılan itirazın incelenmesi üzerine EPO İtiraz Bölümü rüçhan başvurusunun devrinin olmaması nedeniyle patent başvurusunun tarihinin değiştiğine ve dolayısıyla ilgili rüçhan dokümanının önceki teknik (prior art) olarak kabul edilmesi gerektiğine ve patentin reddine karar verdi.

İtiraz Bölümünce verilen karar EPO Temyiz Kuruluna taşındı. EPO Temyiz Kurulu kararında tarafların duruşunu şu şekilde özetledi:

A ve B kişileri rüçhan başvurusu için ortak başvuru sahipleridir. A sonraki başvuru için tek başına başvuru sahibidir. Bu rüçhan hakkı talebi, B’den A’ya rüçhan hakkının devri olmasa dahi geçerli midir? Temyiz sahiplerinin bu soruya cevapları “evet” iken, temyize cevap verenlerin cevabı “hayır”dır.

Temyiz Kurulunda patent sahibi aşağıda sıralanan görüşleri ileri sürdü:

  1. Rüçhan hakkına sahip olma durumu EPO tarafından değerlendirilmemelidir;
  2. EPO, Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) Madde 87’deki “herhangi bir kişi” ibaresini yanlış yorumlamaktadır;
  3. Rüçhan hakkı talep edilen başvurunun ABD geçici (provisonal) patent başvurusu olması nedeniyle, EPC Madde 87’deki “herhangi bir kişi” ibaresi ABD hukukuna göre yorumlanmalıdır.

Temyizde,  EPC Madde 87’ye göre “herhangi bir kişi (any person)” ibaresinin detaylı dilbilimsel analizi yapıldı. Patent sahipleri “herhangi bir kişinin” “biri, bazısı veya ayrım gözetmeksizin hepsi” anlamına geldiği şeklinde yorumlanması gerektiğini, dolayısıyla kendisinden rüçhan hakkı talep edilen başvuruda (rüçhan başvurusu) yer alan her başvuru sahibinin, bu rüçhan başvurusundan rüçhan hakkı talep eden sonraki başvuruda hak sahibi olarak gösterilmesinin zorunlu olmadığını ileri sürdü.

İtiraz sahipleri ise EPC Madde 87'nin yorumunu çok açık şekilde ortaya koyan uzun ve yerleşik bir içtihatlar zincirini karşı argüman olarak ileri sürdüler.

Temyiz Kurulu, EPO İtiraz Bölümünün rüçhan talebinin geçersiz olduğu kararına katılarak, patentin iptaline karar verdi.

Yüksek kazanç potansiyeline sahip CRISPR patentine ilişkin bu karar oldukça dikkat çekici olarak görülüyor ve birçok sektörce ilgiyle izleniyor. Ancak başuvuru sahibinin diğer patentleri ile ilgili olarak da aynı tartışma devam ettiğinden, başvuru sahibi yeni argümanlar ileri sürerek bu kararın sonuçlarını gidermeyi deneyebilir.

Başvuru sahiplerinden Broad Institute CRISPR-Cas9  patentlerinin çoğunluğunun bu karardan etkilenmediğini, temel istemleri içeren patentin EP2825654B1 numaralı Avrupa patenti olduğunu ve diğer etkilenmeyen patentlerin de belirli ana tedavi endikasyonlarını içerdiğini ifade etti. 

Kararın Önemi

Bu kararın en önemli yönünün, EPO’nun uygulamasında bir değişiklik olmadığı ve rüçhanlı Avrupa patent başvurularında başvuru sahiplerinin rüçhanı teşkil eden başvurulardaki başvuru sahipleri ile aynı veya bunların kanuni mirasçıları olması olduğu ifade ediliyor. Diğer bir deyişle, başvuru sahibinin Avrupa patent veya uluslararası patent başvurusu tarihinde rüçhan talep etme hakkına sahip olması gerekiyor. Eğer rüçhan hakkı Avrupa patent veya uluslararası patent başvurusu tarihinden önce devre konu olamıyorsa veya başvuru sahipleri arasındaki hak sahipliği zinciri belirlenemiyorsa, Avrupa patent veya uluslararası patent başvurusu kendisinden rüçhan hakkı talebi yapılan ilk başvuruyu dosyalamış olan başvuru sahiplerinin hepsi adına yapılması gerekiyor. Başvuru yapıldıktan sonra, Avrupa patent veya uluslararası patent başvurusu sonraki bir tarihte transfer edilebilir.